Wat is COPD?
Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is een chronische en langzaam progressieve longaandoening waarbij de luchtwegen geleidelijk vernauwen (luchtwegobstructie) en het transport van de lucht naar de longen moeilijker wordt.

COPD is een verzamelnaam voor twee longaandoeningen: chronische bronchitis en emfyseem. Chronische bronchitis treedt meestal in de beginfase van COPD op, emfyseem komt voor bij ernstiger vormen van COPD.

Chronische bronchitis is een chronische ontsteking en vernauwing van de luchtwegen waarbij de beschermlaag van de luchtwegen en de kleine haartjes die het slijm uit de luchtwegen verwijderen, worden beschadigd.
Emfyseem wordt gekenmerkt door een progressieve beschadiging van de longblaasjes en hun wanden. De longen verliezen hun elasticiteit. (“Rek uit de longen”)
In het begin heeft een COPD patiënt geen of bijna geen klachten.
De aandoening uit zich meestal pas na de leeftijd van 45 jaar. Door het ontbreken van symptomen in het beginstadium van de ziekte, is het vroegtijdig opsporen van COPD moeilijk.
De ziekte is niet volledig omkeerbaar, er ontstaat een blijvende longvernauwing die niet genezen kan worden. Als COPD eenmaal is vastgesteld, dan kan men de symptomen verlichten dankzij geneesmiddelen die voornamelijk de luchtwegen verwijden en dankzij een aangepast revalidatieprogramma.

Oorzaak
Deze achteruitgang van de longfunctie is het gevolg van een abnormale ontstekingsreactie van de longen op stofdeeltjes of giftige gassen. Voornaamste verantwoordelijke is tabaksrook, maar ook professionele (bv. oplosmiddelen), huishoudelijke of stedelijke verontreiniging spelen een rol.
Ongeveer 9 op de 10 COPD patiënten zijn rokers of ex-rokers.

Symptomen
Volgende symptomen zijn typisch voor COPD-patiënten :

• Chronische hoest, kan gedurende de gehele dag aanwezig zijn of kan enkel 's ochtends optreden bij het ontwaken;
• toename van sputum, fluimen (expectoraties);
• een gevoel van kortademigheid (dyspnoe), vooral bij inspanning en toenemend met de jaren. De patiënten zijn hierdoor vaak niet langer in staat hun dagelijkse activiteiten uit te oefenen of zelfs een korte afstand te lopen. Veel mensen met COPD hebben problemen om de trap op te gaan zonder te moeten stoppen om naar adem te happen. Kortademigheid kan het eerst optreden tijdens het werken in de tuin, tijdens het bergopwaarts lopen of, zelfs gewoon tijdens het thuis rondlopen. Mensen met COPD lopen meestal trager dan mensen van dezelfde leeftijd.

De belangrijkste verschillen tussen astma en COPD:

Behandeling

Rookstop
Rookstop is de eerste behandeling van COPD. Roken zorgt ervoor dat het ademen na verloop van tijd steeds moeilijker wordt. Het is daarom nooit te laat om te stoppen met roken. Hoe sneller men stopt met roken, hoe langer de longen jong blijven. Indien de longen door het jarenlange roken beschadigd zijn, verouderen deze, vanaf het moment dat men stopt, met dezelfde snelheid als bij niet-rokers.

Geneesmiddelen

• De luchtwegverwijders zorgen ervoor dat de luchtstroom door de luchtwegen verbetert. Zij worden beschouwd als de hoeksteen van de behandeling van matig, ernstig en zeer ernstig COPD.
  
• De corticosteroïden die via inademing worden toegediend zijn de basis van een astmabehandeling en kunnen een rol spelen in de behandeling van de COPD-patiënt.
  
• De corticosteroïden die via de mond worden ingenomen worden meestal voorgeschreven tijdens een korte periode waarin de symptomen plots sterk toenemen. In zeldzame gevallen dienen zij dagelijks ingenomen te worden.

Training van de spieren en de inspanningstolerantie
Om te vermijden dat ze buiten adem raken, zijn COPD-patiënten uiteraard geneigd om alsmaar minder inspanningen te leveren. Maar door zo te handelen dreigen ze in een vicieuze cirkel terecht te komen: de spieren zien hun inspanningscapaciteit slinken bij gebrek aan training en hebben dan ook voortdurend meer zuurstof nodig om dezelfde inspanning te kunnen leveren. Daardoor zal de patiënt uiteindelijk dieper ademhalen en toch buiten adem zijn!

Het komt erop aan deze vicieuze cirkel te doorbreken door een aangepaste training van de spieren, om zo opnieuw aan inspanningen te wennen.
Ze vormt de basis van een revalidatieprogramma.
De oefeningen zijn erop gericht de inspanningscapaciteit te vergroten en tegelijkertijd de ademnood bij hun uitvoering te verminderen. Zodoende zal de patiënt zijn dagelijkse bezigheden kunnen verrichten zonder met een ademtekort te kampen.
Bij sommige patiënten zijn de ademhalingsspieren eveneens ernstig verzwakt. Die kunnen versterkt worden door dagelijks gedurende 20 tot 30 minuten oefeningen uit te voeren, die erin bestaan tegen een weerstand te ademen (bijvoorbeeld door met een rietje in een kom water te blazen). Het gevoel van kortademigheid zal hierdoor afnemen.
Het is uiteraard de bedoeling dat een COPD-patiënt zijn/haar lichaamsconditie blijft onderhouden door bv. te zwemmen, te fietsen, te wandelen.

Enkele praktische tips

• Elke dag een wandeling van 20 minuten is een goed begin.
  
• Voer de oefeningen uit die u bevallen, op een plek waar u zich goed voelt.
  
• Vraag aan een vriend of familielid om u te vergezellen.
  
• Wanneer u met een oefening begint, doe het dan rustig aan.
  
• Voelt u dat u buiten adem raakt, stop dan en rust even uit.

Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen?
Fysiotherapie kan bijdragen aan een effectievere manier om slijm op te hoesten, een betere ademhaling en helpen om uw conditie op peil te houden.

Mensen met COPD hoesten veel om slijm kwijt te raken. Bij sommigen zijn de longen echter minder stevig en werkt hoesten juist averechts. De fysiotherapeut leert u een methode om zo effectief mogelijk slijm op te geven. (huffen) Hierdoor komt u ook sneller van luchtweginfecties af.
Als u moeite heeft met ademen, leert u van de fysiotherapeut een betere ademhaling die u toe kunt passen als u zich inspant. Zo houdt u activiteiten langer vol en krijgt u er ook weer meer plezier in.
Ook kan de fysiotherapeut u deskundig begeleiden bij het verbeteren of op peil houden van uw conditie. Wellicht vindt u dit moeilijk of durft u zich niet goed in te spannen omdat u steeds benauwd wordt. De fysiotherapeut kan u uitleggen wat u juist wel en wat u beter niet kunt doen. In overleg en afgestemd op uw situatie stelt de fysiotherapeut een trainingsprogramma op ter verbetering van uw conditie. Eventueel krijgt u ook specifieke oefeningen voor bijvoorbeeld uw ademspieren en arm- of beenspieren. Uiteraard moet u voor 100% uw best doen, maar dan is het resultaat er ook naar: uw klachten zullen verminderen. Uw zelfvertrouwen groeit en u kunt daarna ook zelf meer gaan bewegen.

Of het verbeteren van uw conditie nu weken of maanden duurt, het is noodzakelijk dat u na de behandeling zelfstandig verder gaat met de nodige beweging. Uw fysiotherapeut geeft u hierover advies. U kunt bijvoorbeeld gewoon gaan sporten bij een sportvereniging. Wanneer uw arts of fysiotherapeut dit afraadt, is er nog de mogelijkheid om te sporten (o.a. zwemmen) via het Astma Fonds. Hier kunt u op een verantwoorde manier uw conditie op peil houden, ook weer onder leiding van een fysiotherapeut. Bovendien ontmoet u mensen die leven met dezelfde beperkingen als uzelf en dat kan leerzaam, stimulerend en troostrijk zijn.

Informeer voor een fysiotherapeutische behandeling bij uw huisarts, fysiotherapeut of specialist. Over de vergoeding van de behandeling kunt u de informatie van uw ziekenfonds of particuliere ziektekostenverzekeraar raadplegen.

Wat kunt u zelf doen aan COPD?
Wie het snel benauwd krijgt, zal geneigd zijn zich minder in te spannen. Dat heeft echter een averechts effect. Minder bewegen verslechtert de conditie waardoor klachten eerder optreden. Werk dus aan uw conditie, beweeg verantwoord en blijf zo mogelijk sporten, al dan niet begeleid door een fysiotherapeut. En in de eerste plaats: leef een rookvrij leven.

Voorkom verdere schade aan uw longen. Stoppen met roken is veruit de belangrijkste stap, want daardoor verergert de ziekte minder snel. Ook als u al jaren rookt, is stoppen echt zinvol. Voor ondersteuning kunt u terecht bij uw huisarts en bij Stivoro (zie www.stivoro.nl). Vermijd verder rokerige omgevingen en houd uw eigen huis uiteraard rookvrij.

Probeer in een zo goed mogelijke conditie te blijven. Voldoende bewegen is voor iedereen goed, maar voor mensen met COPD onmisbaar. Elke dag een stevige wandeling, fietsen of zwemmen is genoeg om uw conditie op peil te houden. Door beweging raken uw spieren getraind en hebben ze geleidelijk minder zuurstof nodig. Dit zorgt ervoor dat u minder benauwd wordt. Bovendien is beweging goed tegen de bijwerkingen van bepaalde medicijnen, zoals (inhalatie-)corticosteroïden, die kunnen leiden tot zwakkere spieren en botontkalking.

Als u al sport, kunt u daar het beste mee doorgaan. Wilt u beginnen met sporten, bespreek dit dan met uw arts. Deze kan de toestand van uw longen bekijken, bepalen hoeveel inspanning u aankunt en stuurt u, als dat nodig is, naar de fysiotherapeut voor deskundige begeleiding. Het is belangrijk dat u gestimuleerd wordt om lichamelijke activiteiten te ondernemen.
Ook een gezond gewicht is noodzakelijk om in goede conditie te komen en te blijven. Als u te zwaar of juist te licht bent of ongezond eet, verslechtert uw conditie. Eet dus gezond, houd uw gewicht in de gaten en neem maatregelen als u aankomt of afvalt.

Ook is het belangrijk dat u uw medicijnen gebruikt zoals voorgeschreven. Medicijnen kunnen de longen niet herstellen, maar zorgen er vaak wel voor dat u minder hoest en minder benauwd wordt. Hierdoor is het makkelijker om iets actiefs te ondernemen.